महासंघ देशभरका सहकारीहरुको विश्वासको केन्द्र हो, प्रयोगशाला होइन « Devoted for Economic Devlopment, आर्थिक विकासको लागि समर्पित
३ मंसिर २०८३, बिहिबारThursday, November 19, 2026

मुख्य समाचार

महासंघ देशभरका सहकारीहरुको विश्वासको केन्द्र हो, प्रयोगशाला होइन

यो समाचार सुन्नुहोस्अडियो तयार हुँदैछ, केही मिनेटपछि फेरि हेर्नुहोस्

काभ्रे पनौतीका सुरेश थापा कुनै समय राष्ट्रिय सहकारी महासंघमा महाप्रवन्धकको जिम्मेवारीमा थिए । एक दशक प्राध्यापन क्षेत्रमा विताएका थापा सन् २०१५ जनवरी देखि महासंघको जिआइजेड परियोजना हेर्नेगरी कार्यक्रम अधिकृतको रुपमा सहकारी क्षेत्रमा आएका हुन । सरल र स्पष्ट वक्ताको स्वभाव भएका एवम मूल्यमा सम्झौता नगर्ने स्वभावका थापा खुल्ला प्रतिस्पर्धावाट नायव महाप्रवन्धक हुँदै २०८१ माघ १ गतेदेखि महाप्रवन्धकको कुर्सीमा थिए । राजनीति र पेशागत विचलन देखिएका कारण महाप्रवन्धक पदबाट राजीनामा बुझाएका थापासँग गरिएको कुराकानी ः


तपाईंले अचानक सहकारी अभियानमा नै हलचल ल्याउनेगरी राजीनामा दिनुभयो । यो राजीनामाको पछाडि खास कारण चाँही के छ ?
मेरो राजीनामाको कारण स्पष्ट छ । पेशागत मुल्यको रक्षा र कार्य–जीवन सन्तुलन जे भनेता पनि कार्य वातावरण त हरेक कार्यालयको कार्यसम्पादन प्रणालीको पूर्व शर्त हो नि । जव संस्थागत निर्णय प्रक्रियामा अध्यक्ष र महाप्रवन्धक विचको कुटनीतिक कार्यशैली, नेतृत्व र व्यवस्थापन विचको व्यावसायिक सम्वन्ध र राजनीतिक अन्तर सम्वन्धको रणनीतिक प्रभाव संस्थागत विकासमा लक्षित हँुदैन तव कार्य वातावरणमा चुनौती पैदा हुन्छ । त्यतिवेला सच्याउन नसक्नुलाई आफ्नो पनि कमजोरी ठान्दै पेशागत मुल्यको रक्षा गर्ने अठोटका साथ मैले निकास दिए ।

नियुक्तिसँगै सबैको सहमतिमा महासंघ चलाउने प्रतिबद्धता थियो । असहमति चाँही केमा भयो ?

हो पक्कै पनि सवैको सहमतिमा महासंघलाई अघि वढाउने योजना अनुरुप नै जिम्मेवारी लिएको हुँ । महासंघको सर्वोपरि हित र सहकारी अभियानको नेतृत्वदायी भूमिकका रुप्मा महासंघका रुपमा अघि वढाउने कार्यादेश हो । मेरो पनि यहि प्रतिबद्धता थियो । तर व्यवस्थापन संचालनका आधारभुत मान्यतालाई सवैले स्वीकार गर्न सक्नुप¥यो नि । सामूहिक नेतृत्व विना पनि त संघ संगठन अघि वढ्न सक्दैन नि । नीति र प्रणाली भन्दा माथि उठेर व्यक्ति वा समूह प्राथमिकतामा पर्नु हुँदैन भन्ने नै हो । महासंघ भनेको देशभरका सहकारीहरूको विश्वासको केन्द्र हो – यो प्रयोगशाला होइन । मेरो असहमति महासंघलाई प्रयोगशाला वनाइनु हुन्न भन्ने हो । असहमति हटाउदै सहमतीय संस्कृतिको विकास होस् भन्नको लागि नै मैंले निर्णय लिएको हुँ । चाणक्यले भनेका छन् –‘राजा स्वयं नियम उल्लंघन गर्छ भने राज्य विघटनतिर जान्छ’, यहि चेतनावाट मैले मार्गप्रशस्त गरेको हुँ । यस्तो परिस्थितिमा राजीनामा पनि एउटा अभियान नै हो भन्ने बुझन सकिन्छ ।

तपाईका शुभचिन्तक कति रहेछन र के छ उनीहरुको प्रतिक्रिया ?

राजीनामापछि मैंले नयाँ प्रकारको समर्थन देखें । मौन रहेर मलाई बुझेका सयौँ अनुहार खुलेर आएका छन् । फोन, सन्देश, सामाजिक सञ्जाल सबैतिरबाट एउटा कुरा झल्कियो – मैले यो अर्लि एजिस्ट गरेर केवल निर्णयकर्ता मात्र बनेको रहेनछु । मूल्यको प्रतिनिधित्व गरेको रहेछु भन्ने लागेको छ । संगसंगै के पनि आभाष भयो भने व्यवस्थापनमा व्यावसायिकता, पारदर्शिता र साहसको नेतृत्व आज पनि मूल्यवान् छन् । धेरैका लागि सोच्न बाध्य पनि बनाएको छ महाप्रवन्धक जस्तो पद पनि त्यागिदियो भन्ने किसिमको प्रतिmक्रिया पनि प्राप्त भएका छन् । गैर व्यवसायिक प्रवृत्ति, मुल्य र मान्यताको तिलान्जली र आत्मासम्मानमा ठेस पुग्दा समेत हामीले किन सेवालाई निरन्तरता दिइरहेका छौं भन्ने कुराको स्मरण गराएको छ ।


यो कदम कार्य र जीवनको सन्तुलनको खोजीको अभियान पनि हो । उत्पादकत्व बृद्धिमा कदम चाल्नु वान्छनीय हुन्छ की व्यवस्थापन प्रणालीमा प्रहार गर्नेे भन्ने पनि हो । यो महासंघको मात्र सवाल होइन आम सहकारीको हो । गिग इकोनोमीको क्रान्ति भइरहेको समयमा १९ औं सताव्दीमा फर्कने शैलीप्रति पनि हो यो अभियान । मौनतामा शक्ति हुन्छ ।

सुशासनको पाटोमा महासंघ कमजोर भयो भन्ने आरोप छ नि ?

सुशासनको अवधारणामा महासंघ चुकेको छैन । नियामकीय अन्तरसम्वन्ध र आन्तरिक कार्यविधि निर्माण मार्फत सुशासनको अभ्यास गरेको छ । तर कार्यान्वयनको पाटोमा खरो उत्रन नेतृत्वमा सुन्य सहनशिलत आवश्यक पर्छ । त्यागको नेतृत्वले नै यी सबै गर्न सक्दछ । सहकारी सस्कृतिको विकास र रोडमोडलका थुपै्र अभ्यासहरु महासंघले गर्नुपर्छ, प्रणालीगत सुधारलाई मजबुद बनाउने, दिगो निर्णय प्रक्रियामार्फत व्यावसायिक छवि निर्माण गर्ने, धारणाहरुलाई संस्थागत रुपमा अघि वढाउने र अभियानको भविश्यको विषयमा अन्तरसंवाद गर्दै आफ्नो आवधिक रणनीतिमा एकाग्र भएर लाग्ने विषयहरुमा सुधारको खाँचो छ । महासंघले विनियममा व्यवस्था भएको नेतृत्व प्रणालीको व्याख्या र कार्यान्वयन गर्नु गराउनु जरुरी छ ।


अर्थतन्त्रको तीन खम्बामध्ये एक खम्बाका रुपमा सहकारीलाई लिइएको छ । सहकारीको भविष्य चाँही यहाँले कस्तो देख्नुभएको छ ?

नेपाल जस्तो मुलुकमा सहकारीको सम्भावना विशाल छ । नीति, कानूनले त्यहि भन्छ । तर त्यो संस्थागत अनुशासन र आन्तरिक लोकतन्त्रमा आधारित हुनुपर्छ । मूल्यविहीन सहकारी अभियानको यात्रा सुखद हुँदैन । त्यहाँ व्यक्ति हावी हुन्छ । केही समयत चम्किन्छ, तर कालान्तरमा समस्याग्रस्त हुन्छ । मुल्य, मान्यता र सिद्धान्तका आधारमा सहकारीको रखवाली हुनुपर्छ । त्यसैले मूल्यमा अनुवन्धित संचालक समिति, जेनजीसहितको परिवर्तित व्यवस्थापन अवधारणा र कार्यक्षेत्रको स्पष्ट डिर्माकेसन सहितको सहकार्यले नै अभियान व्यवसायिक र सिद्घान्तनिष्ठ हुन सक्छ ।

सहकारीको भविश्य सहकारी भित्रै छ । सवैले म म भन्ने हो भने सहकारी स्वत स्वनियमनमा चल्दछ । तर म म भन्ने कति हुनुहुन्छ ? यसर्थ, आफ्नो भविश्य आफै निर्माण गर्ने हो । सहकारीमा लोभी पापी होइन सच्चा सहकारीकर्मिहरुको आवश्यक्ता छ । समस्या यहाँ नीति, विधिको होइन न कि कानुनको, यहाँ एटिट्युडमा समस्या छ । सुधारको वाटोमा लाग्यौ भने सहकारी सकारात्मक दिशामा अघि वढ्छ ।

अहिले राष्ट्रिय सहकारी नियमन प्राधिकरण, सहकारी विभाग लगायतले नीति, कार्यविधि र मापदण्ड मार्फत सुशासनको प्रयासमा थालनी भएको पाइन्छ । हामीले केही नविगे्रसम्म आशा गर्नपर्छ । आशा गरौं । सहकारीका विषयमा जति कुरा बाहिरिएका छन् त्यसले सुधारको वाटो्तर्फ लाग्न पनि उत्प्रेरणा प्रदान गरिरहेको छ । यसवाट के विश्वास गर्न सकिन्छ भने अब सहकारीले एउटा बलियो ट्रयाक समात्ने छ । नेपालको आर्थिक सामाजिक विकासमा सहकारी पहिलो विकल्पका रुपमा अगाडि आउँदैछ ।

महासंघमा अबको महाप्रबन्धक कस्तो हुनुपर्छ ?

महाप्रवन्धक को र कस्तो भन्नेले खास अर्थ राख्दैन । जवसम्म संस्थाको प्रणालीगत सुधारले लय लिदैन तबसम्म यस्ता पदहरु गौंण हुन्छन् । त्यसकारण महासंघमा अवको महाप्रवन्धकले पहिलो कार्य यहि गर्नुपर्छ । कस्तो महाप्रवन्धक छनौट गर्ने भन्ने विषय महासंघको नीति, कार्यविधिमा स्पष्ट उल्लेख भएकै छ, सोहि आधारमा छनौट भइ नै हाल्ला । महासंघको संचालक समिति विवेकपूर्ण छ । यस विषयमा सोचेको छ भन्ने लाग्छ ।

नियुक्ति प्रणाली अब खुला प्रतिस्पर्धात्मक बनोस् भन्ने पक्षमा हुनुहुन्छ कि भित्रैबाट कोहि भए हुन्छ ?

नियुक्ति प्रक्रियाको वारेमा महासंघको कार्यविधिले स्पष्ट वोलेको छ । खुल्ला प्रतिस्पर्धालाई प्राथमिकता दिने हो । सोहि अनुसार हुन्छपनि होला । किनभने नियुक्ति केवल कुर्सीमा बस्नका लागि मात्र होइन नी, यो त विश्वास, योग्यता र मूल्यको जिम्मेवारी पनि हो । महासंघलाई हाक्न सक्ने व्यक्तिको छनोट गुपचुप निर्णय वा व्यक्तिगत पहुँचका आधारमा हुन सक्दैन । हुनु हुँदैन । यो सिर्जनात्मक पारदर्शिता हो । अर्कोतर्फ महासंघ भित्रै पनि सक्षम व्यक्तिहरु छन् र खुल्ला प्रतिस्पर्धामा उत्रन तयार छन् । कतिपय कार्यरत साथीहरुले प्रतिस्पर्धालाई अन्यथा रुपमा पनि लिने गरेको पाइन्छ । तर प्रतिस्पर्धा आफैंमा सुशासनको पाइला हो र यसले स्वमुल्याङ्कनको परीक्षण गर्दछ ।

अब तपाईंको यात्रा कता ?

जीवन योजनामा चल्छ भन्ने धारणा अव पुरानो भयो । विश्वव्यापीकरणले यो धारणालाई प्रतिस्थापन गरी ‘ट्याकल वीथ टाइम’भन्ने अवधारणा विस्तार गरेको छ । यद्यपी, म पदवाट बाहिरिएँ पनि दायित्वबाट वाहिरिएको छैन । समकालिन परिस्थितीमा सहकारी सुधारको प्रथम पक्ष भनेको मूल्यमा आधारित निर्णय प्रक्रिया र सो को कार्यान्वयन हो । यसलाई वटमलाइन वनाएर म अभियान भित्र रचनात्मक भुमिकामा रहिरहने छु ।

प्रकाशित : ९ श्रावण २०८२, शुक्रबार १०:५८ 25 July, 2025 10:58 am

प्रतिक्रिया

तपाईंको प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुने छैन। प्रतिक्रिया स्वीकृत भएपछि देखिनेछ।