महिलाको स्वास्थ्य र महिनावारी व्यवस्थापनमा योगाको सकारात्मक भूमिका

काठमाडौं । आधुनिक जीवनशैली, मानसिक तनाव, अनियमित खानपान तथा शारीरिक गतिविधिको कमीका कारण धेरै महिला तथा किशोरीहरू महिनावारीसम्बन्धी विभिन्न समस्याबाट प्रभावित भइरहेका छन् । महिनावारी ढिलो वा चाँडो हुने, अत्यधिक पेट दुख्ने, रक्तस्राव अनियमित हुने, तनाव तथा थकान महसुस हुने जस्ता समस्या सामान्य बन्दै गएका छन् ।

हामीसगँ टेलिफन सम्वादमा फिजिसियन डा. दुर्गाराज महर्जनले यस्ता समस्याको व्यवस्थापनमा योग एक प्रभावकारी, प्राकृतिक र सुरक्षित उपायका रूपमा स्थापित हुँदै गएको जानकारी दिए । 

योग एक शारीरिक व्यायाम मात्र होइन, शरीर, मन र भावनाबीच सन्तुलन कायम गर्ने समग्र जीवनशैली भएको बताए । उनले भने नियमित योग अभ्यासले शरीरका विभिन्न प्रणालीलाई सन्तुलित बनाउनुका साथै महिलाको प्रजनन स्वास्थ्यमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने गर्दछ । 

महिनावारीलाई नियमित बनाउन योगको भूमिका

महिलाको महिनावारी चक्र हार्मोनहरूको सन्तुलनमा आधारित हुन्छ । तनाव, अनियमित निद्रा, असन्तुलित आहार र मानसिक दबाबले हार्मोनको कार्यमा असर पु¥याउन सक्छ । योगले तनाव कम गर्ने, रक्तसञ्चार सुधार गर्ने तथा शरीरको हार्मोन प्रणालीलाई सन्तुलित बनाउन सहयोग गर्ने भएकाले महिनावारी चक्रलाई नियमित बनाउन मद्दत पुग्दछ । 

विशेषगरी प्राणायाम, ध्यान र हल्का योगासनहरूले स्नायु प्रणालीलाई शान्त बनाउँदै शरीरको प्राकृतिक लयलाई सन्तुलित राख्न सहयोग पु¥याउँछन्। नियमित योग अभ्यास गर्ने महिलाहरूमा महिनावारीसम्बन्धी असहजता कम हुने अनुभव धेरैले साझा गरेका छन ।

महिनावारीका समयमा योगका फाइदाहरू

महिनावारीको समयमा धेरै महिलाले पेट दुख्ने, ढाड दुख्ने, थकान, तनाव तथा चिडचिडापन अनुभव गर्छन् । यस्ता अवस्थामा हल्का र सहज योग अभ्यासले राहत दिने गर्छ । 

महर्जनका अनुसार योगका फाइदाहरू 

पेट तथा कम्मरको दुखाइ कम गर्न सहयोग ।

मानसिक तनाव र चिन्ता घटाउने ।

शरीरमा ऊर्जा र स्फूर्ति बढाउने ।

निद्राको गुणस्तर सुधार गर्ने ।

रक्तसञ्चारलाई सहज बनाउने ।

भावनात्मक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्ने ।

ध्यान, गहिरो श्वासप्रश्वास तथा शरीरलाई आराम दिने योगासनहरू महिनावारीको समयमा विशेष लाभदायक मानिन्छन् ।

किशोरीहरूको स्वास्थ्यमा योग

किशोरावस्था शारीरिक र मानसिक परिवर्तनको संवेदनशील चरण हो । यस समयमा महिनावारी सुरु हुने भएकाले धेरै किशोरीहरू शारीरिक तथा भावनात्मक चुनौतीहरूको सामना गर्छन्। योगले आत्मविश्वास वृद्धि गर्ने, तनाव व्यवस्थापन गर्न सिकाउने तथा शरीरप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्न मद्दत गर्छ ।

योग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू 

जनरल फिजिसियन डा. दुर्गा महर्जनका अनुसार महिनावारीका समयमा योग उपयोगी भए पनि सबै प्रकारका योगासन सबैका लागि उपयुक्त नहुन सक्छन् । अत्यधिक कठिन, शरीरलाई धेरै दबाब पर्ने वा उल्टो आसनहरू महिनावारीको समयमा गर्नुहुँदैन । आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था अनुसार प्रशिक्षित योग प्रशिक्षक वा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गरेर अभ्यास गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

डा. महर्जनले भने, योग महिलाको स्वास्थ्य प्रवद्र्धनका लागि सरल, प्राकृतिक र प्रभावकारी अभ्यास हो । नियमित योगले तनाव व्यवस्थापन, मानसिक शान्ति, शारीरिक लचकता तथा महिनावारीसँग सम्बन्धित केही असहजताहरू कम गर्न सहयोग पु¥याउन सक्छ । विशेषगरी किशोरी र महिलाहरूले आफ्नो स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन दैनिक जीवनमा योगलाई समावेश गर्नु समयको आवश्यकता बनेको छ । स्वस्थ शरीर, सन्तुलित मन र सकारात्मक जीवनशैलीका लागि योग एक महत्वपूर्ण साथी बन्न सक्छ ।