कोभिडपछिको यात्रा: नेपालको पर्यटन कहाँ पुग्यो?

काठमाडौँ। कोभिड–१९ महामारीपछि बिस्तारै उठ्दै गएको नेपालको पर्यटन क्षेत्र सन् २०२५ मा पनि पूर्ण रूपमा अपेक्षित गतिमा अघि बढ्न सकेन। सरकारले १६ लाख विदेशी पर्यटक भित्र्याउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य राखे पनि वर्षको अन्त्यसम्म नेपाल घुम्न आएका पर्यटकको संख्या साढे ११ लाखमै सीमित रह्यो।

नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार २०२५ को जनवरीदेखि डिसेम्बरसम्म ११ लाख ५८ हजारभन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा सामान्य मात्र बढेको हो। २०२४ मा ११ लाख ४७ हजारभन्दा केही बढी पर्यटक नेपाल आएका थिए। तथ्यांकले देखाउँछ—संख्या स्थिर छ, तर उत्साह अझै पूर्ण रूपमा फर्किएको छैन।

यस वर्षको मुख्य पर्यटन सिजनमा देशभित्र देखिएको ‘जेनजी आन्दोलन’ ले बाह्य पर्यटकीय गतिविधिमा उल्लेखनीय असर पार्‍यो। भदौ २३ र २४ गते भएको आन्दोलनपछि करिब एक महिनासम्म अन्तर्राष्ट्रिय आगमन सुस्त देखियो। होटल व्यवसायी, ट्राभल एजेन्सी र गाइडहरूका लागि त्यो समय चुनौतीपूर्ण बन्यो।

तर यो चित्रको अर्को पाटो पनि छ। महामारीअघिको वर्ष सन् २०१९ सँग तुलना गर्दा नेपालले करिब ९७ प्रतिशत पर्यटक आगमन पुनः प्राप्त गरिसकेको छ। यो तथ्यले संकटबीच पनि पर्यटन क्षेत्रले आफ्नो आधार मजबुत बनाउँदै गएको संकेत गर्छ।

जाडो महिनामा बढ्दो चहलपहल

वर्षको अन्तिम महिना डिसेम्बरले केही सकारात्मक सन्देश बोकेको देखियो। केवल यही महिनामा ९८ हजारभन्दा बढी विदेशी पर्यटक नेपाल भित्रिएका छन्। अघिल्लो वर्षको डिसेम्बरको तुलनामा यो ७ प्रतिशतले बढी हो। अझ रोचक त के भने, सन् २०१९ को डिसेम्बरसँग तुलना गर्दा पनि यो आगमन करिब बराबरीको स्तरमा पुगेको छ। यसले अफ–सिजन मानिने जाडो महिनामा पनि नेपालप्रतिको आकर्षण बढ्दै गएको देखाउँछ।

भारतदेखि अमेरिका सम्म

पर्यटक आगमनको सूचीमा छिमेकी मुलुक भारत पहिलो स्थानमा देखिन्छ। सन् २०२५ मा नेपाल आएका प्रत्येक चार पर्यटकमध्ये एक जना भारतीय थिए। करिब २ लाख ९२ हजार भारतीय पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरे।

भारतपछि संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो ठूलो स्रोत मुलुक बनेको छ भने चीन तेस्रो स्थानमा छ। यस्तै, परम्परागत बजार यूके र छिमेकी बङ्गलादेशबाट पनि उल्लेखनीय संख्यामा पर्यटक नेपाल आएका छन्।

क्षेत्रीय दृष्टिले हेर्दा दक्षिण एसियाली मुलुकहरू अझै पनि नेपालको पर्यटनका लागि मेरुदण्ड जस्तै बनेका छन्। युरोप, अमेरिका र अन्य एसियाली क्षेत्रबाट आउने पर्यटकको हिस्सा पनि क्रमशः बढ्दो क्रममा देखिन्छ।

पर्यटनले भित्र्याएको अर्बौं

पर्यटकको आगमनसँगै विदेशी मुद्राको आम्दानी पनि बढिरहेको छ। चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो चार महिनामै पर्यटन क्षेत्रबाट २७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी वैदेशिक मुद्रा नेपाल भित्रिएको छ। यसले पर्यटन अर्थतन्त्रका लागि कति महत्वपूर्ण छ भन्ने कुरा पुनः पुष्टि गर्छ।

त्यति मात्र होइन, विदेशी लगानीकर्ताको चासो पनि बढ्दो छ। साउनदेखि मङ्सिरसम्मको अवधिमा सयौँ परियोजनामार्फत ३० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता आएको तथ्यांकले देखाउँछ—नेपालको पर्यटनमा अझै ठूलो सम्भावना बाँकी छ।

अघि बढ्ने बाटो

सन् २०२५ को तथ्यांकले नेपाल पर्यटन क्षेत्रको यथार्थ चित्र देखाउँछ—न त पूर्ण निराशा, न त अत्यधिक उत्साह। स्थिरता छ, सुधारको संकेत छ, तर लक्ष्यसम्म पुग्न अझै मेहनत आवश्यक छ। अबको चुनौती भनेको अस्थिरता न्यून गर्दै, सेवा गुणस्तर सुधार गर्दै र नयाँ बजार खोज्दै नेपाललाई सुरक्षित र आकर्षक गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्नु हो।