बीमा क्षेत्रः अर्थतन्त्र चलायमान राख्ने हिस्सेदार « Devoted for Economic Devlopment, आर्थिक विकासको लागि समर्पित
४ मंसिर २०८३, शुक्रबारFriday, November 20, 2026

बिशेष

बीमा क्षेत्रः अर्थतन्त्र चलायमान राख्ने हिस्सेदार

यो समाचार सुन्नुहोस्अडियो तयार हुँदैछ, केही मिनेटपछि फेरि हेर्नुहोस्

विगतका बर्षहरुलाई तुलनामा बीमा व्यवसायका क्षेत्रमा केही चुनौतीहरु थपिएका छन् । मुलुकको आर्थिक अवस्था सँगसँगै जीवन बीमा र यसको विकास पनि त्यहीसँग जोडिएको छ । त्यसैले आर्थिक संकुचन हुँदा बीमा गर्ने क्षमतामा पनि ¥हास ल्याउने भएकाले व्यवसायमा पनि असर परेको छ । अन्य क्षेत्रमा जसरी संकुचन आएको छ त्यसैगरी बीमा क्षेत्रमा पनि संकुचन आएको छ । तथापी, विस्तारै अन्य क्षेत्र सुधार हुँदैजाँदा यस क्षेत्रमा पनि सुधार हुने विश्वास छ ।

बीमा गरिबी निवारण र भ्रष्टाचार निवारण अर्थात (संस्थागत सुशासन)को माध्यम पनि भएकाले भविष्य सोचेर नै बीमा गर्ने गरिन्छ । भविष्यका लागि औषधी उपचारदेखि आर्थिक आवश्यकता पर्दा बीमाले हेर्छ भन्ने सोचाइ हुन्छ । विकसित देशमा संस्थागत सुशासन राम्रो छ भन्नुको अर्थ त्यसको पछाडी बीमा छ भन्ने बुझिन्छ । बिकसित देशमा भ्रष्टाचार न्यून छ भने त्यहाँ बीमाको उच्चतम पहूँच छ भन्ने बुझ्नुपर्छ । बीमाको बारेमा बीमाकर्मीहरुले बुझेका छौं । हामीले नै हो बीमामय समाज बनाउने भनेको । नीतिगत तहमा बसेका र तल्लो तहका मानिसलाई यसका फाइदाबारे बुझाउन पर्नेछ । त्यसैले बीमाको महत्व बुझाउन सकेनौ कि भन्ने पनि चुनौतीको विषय हो ।

राज्यलाई अर्थात सरकारलाई नीतिगत रुपमा जीवन बीमक संघले प्रतिकृया वा सुझाव दिनुपर्छ । यस सवालमा संघले सकरात्मक रुपले लिएको छ । तर हामी बीमालाई क्षति भएपछि मात्रै सम्झन्छौं । क्षतिभन्दा अगाडिको तयारी र क्षति भएपछिको आर्थिक जोखिमलाई हस्तान्तरण गर्ने संस्कार बसाल्न सकेनौं । यो संस्कारको विकास गनुपर्नेछ ।

सरेन्डर गर्नेको संख्या बढेको भनेको उपलब्ध बीमा पोलिसीको फिचर हो । बीमा गरियो भने केही लोन दिन्छौं । आवश्यकता परेको बेला सरेण्डर गर्न पनि पाइन्छ भनेर दिइएको फिचर हो । आर्थिक मन्दीमा समस्या परेको यस्तो सुविधाले ठूलो राहत मिल्छ । यसबाट खाँचो परेको बेला घरखर्च चलाउन पाइयो भने त्यसलाई सकारात्मक तरिकाले हेर्नपर्छ । यसले पर्दा दिने रहेछ सरेण्डर गर्दा पनि पैसा पाइयो भन्ने खालको सकारात्मक सन्देश बजारमा जान्छ । तर जति बीमा गर्नुमा फाइदा छ त्यती सरेण्डर गर्नुमा फाइदा छैन् । त्यसैले यो प्रोडक्ट भित्रको फिचर हो । यसलाई ग्राहकले उपयोग गरेका हुन् । आर्थिक गतिविधिमा सुधार भयो भने सरेण्डर गर्ने पनि कम भएर जान्छन् ।

कतिपयले भोल्यूम बढेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्ने गर्छन । भोल्यूम एकदुई प्रतिशत बढ्दैमा आत्तिनु पदैन् । आर्थिक हिसाबले संकुचन भएको अवस्थामा समाजमा केही चोरीचकारी बढ्नु ,आम्दानी घट्नुलाई कहालीलाग्दो अवस्थामा पुगेको भन्न मिल्दैन् । यसमा चिन्तित भएर भन्दा पनि कसरी यसलाई सुधार गर्न सकिन्छ भन्नेतर्फ सोच्नुपर्छ । ग्राहकको आवश्यकता कसरी बढ्छ भन्ने कुरा समग्र रुपमा हेर्नुपर्छ । आर्थिक गतिविधि र आम्दानीको स्रोतलाई मूल्याकंन गर्नुपर्छ । साथै बीमितले पोलिसी सरेण्डर गर्नुको सट्टा भएको बीमा पोलिसीमा लोन लिने जस्ता अरु उपाय अपनाएर पोलिसीलाई निरन्तरता दिनु राम्रो हुन्छ ।


मुलुकको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन विमाको भूमिका उल्लेख्य रहन्छ । अझ अर्थतन्त्र चलायमान राख्न विशेषगरी सरकारले विभिन्न स्किमहरु ल्याउने, करको दायरा बढाउने, बीमा गर्दाको धेरै फाइदाहरु हुन्छ भनेर प्रोसाहन गर्नुपर्छ । स्थानीय तहले पनि बीमा गरेकालाई केही करको दरलगायतमा सुविधा दिने जस्ता सहजता गरिदियो भने राम्रो हुन्छ । बीमा गर्ने व्यवसायीको जिम्मामा मात्रै ५५ प्रतिशत औपचारिक अर्थतन्त्र रहन्छ भनिन्छ । बैंकहरु गाउँगाउँ पुगे, बैंकिड प्रणाली सुरु भएको यति धेरै बर्ष वितिसक्यो ।

बैंकले औपचारिक अर्थतन्त्रलाई ठुलो योग्दान दिएर माथि पुगिसक्नुपर्नेमा अझै ५० प्रतिशत अनौपचारिक अर्थतन्त्रमा ठूलै क्षेत्र समेट्न बाँकी छ । त्यही अनौपचारिक अर्थतन्त्रलाई वर्षैपिच्छे प्रिमियम तिराएर तीन लाख स्रोतमार्फत निरन्तर औपचारिक अर्थतन्त्रमा ल्याउन दिनरात मिहेनत गर्ने मानिसलाई सरकारले प्रोसाहन गनुपर्छ । औपचारिक अर्थतन्त्र भएपछि करका दर बढ्छन । धेरै कुरा फ्रेममा आउँछ । ५० प्रतिशत अनौपचारिक हुनेवित्तिकै राजश्व उठाउने चुनौती हुन्छ । त्यसैले औपचारिक अर्थतन्त्र बनाउन जो लागेको छ उनीहरुलाई केही प्रोसाहन ग¥यौं भने सबै कुरा लयमा आउँछ । सरकारले करको दर बढाएपनि करको दर बढ्ने नबढ्ने कुरामा राज्य नै विश्वस्त छैन् । त्यसैले औपचारिक अर्थतन्त्र ल्याउन बीमाको जति भूमिका खेलेको छ त्यसलाई प्रशय दिनेगरी राज्यले केही सोच्नुपर्छ । यसमा स्थानीय तहले पनि सोच्नुपर्नेछ ।
सरकार, बीमा र समस्या
बीमामा सरकारको नीति तथा कार्यक्रम र बजेटमा केही मात्रामा सम्बोधन भएको छ । पहिलाको बजेटमा भन्दा अहिलेको बजेटमा बीमाका बिषयमा धेरै कुरा छुटेका छन् । राज्यले प्राथमिकता दिएको हिसाबले हामीले चित्त बुझाउने ठाउँ छैन् । अबका कार्यक्रममा राज्यले भन्नुपर्ने ठाउँमा प्राथमिकता दिनसक्छ । मौद्रिक नीति, नीति तथा कार्यक्रममा बीमालाई प्राथमिकता दिनेलगायत भोलिका दिनमा देशलाई एउटा सिस्टममा लैजानका लागि बीमाले मूख्य भुमिका खेल्छ । विकसित देशमा यसलाई कसरी लगेको छ भनेर राज्यले हेरेर बुझ्नसक्छ ।

हामीले झेलिरहेको समस्या अनेक छन् । बीमा राज्यको प्राथमिकतामा नपर्नु हाम्रालागि दुर्भाग्य हो । सिमित स्रोत साधनबाट व्यवसाय प्रर्वद्धन गरिरहेका छौं । तर राज्यले देश भित्रका जनता जोखिममा पर्दा सुरक्षा दिनुपर्छ भन्ने हिसाबले काम गरेको छैन । राज्यले केवल क्षति भइसकेपछि मात्र राहत दिने काम गर्यो । पूर्व सुरक्षाको लागि केही गरेन् । बीमा कम्पनीले पूर्वसुरक्षाको व्यवस्था राज्यले गरोस भन्ने चाहन्छ । यसका लागि पहिला त माथिल्लो लेबलदेखि तल्लो ग्राहक लेबलसम्ममा जागरुकताको ल्याउन जरुरी छ ।

विश्वास जगाउने बेला
मानिसहरुले बीमा क्षेत्रमा विश्वासको संकट छ भन्छन् । हुनपनि आम मानिसको विश्वास जति जित्नुपर्ने हो यो जित्न सकिरहेको छैन् । कम्पनीले मात्रै चाहेर पनि सर्भिस दिन सकिरहेका छैनन् । बीमा कम्पनीले एकैछिनमा पोलिसी क्लेम दिनसक्छ । तर ग्राहकले स्थानीय तह, पुलिस, प्रशासन र अस्पतालबाट ल्याउने कागजपत्र सही तरिकाले ल्यायो भने बीमा कम्पनीलाई क्लेम दिन गाह्रो छैन् । तर आउने कागजपत्र सही नभएको र अपुरो कागजपत्रले समस्या भएको हो । कागजपत्रसँग यो ठिक छ भन्ने मेकानिजम बनाएर र स्थानीय तहले जिम्मेवारी लिएर काजपत्र पठाइदिन सक्दैन् ।

उसले दिएको कागजपत्रमा उनीहरुनै पक्का छैनन् भने हामी कसरी पक्का भएर दिने ? यसको दोष फेरी बीमा कम्पनीलाई नै आउँछ । कम्पनीले समयमा क्लेम दिएन् भनेर दोष खेप्नुपर्छ । यसरी ग्राहकले क्लेमको लागि मागेको कागजपत्र सही रुपमा नपाउन्जेल यो समस्या आइरहन्छ । विकसित देशमा जस्तो कतिपय कुरा व्यवस्थित छैनन् । अस्पतालमा दिइएको बिलदेखि गाडी मर्मत गरेको बिलसम्म कत्तिको व्यवस्थित छ हेर्नुपर्छ । कुनै जाँच गर्न नपर्ने भन्ने हुँदैन् । ऐनमा पनि हामीले सुधार गर्नुपर्नेछ । साथै प्रशासनिक संयन्त्रपनि चुस्तदुरुस्त बनाउनुपर्ने छ ।

कतिपय सन्दर्भमा सरकारले गरेन भनिरहनु भन्दा पनि खासमा हामी नीजि क्षेत्रले बीमा प्राधिकरणको सहयोगमा एक दशकको समयमा बीमाको पहुँच कति पुर्याउन सफल भयौं भन्ने हेर्नुपर्छ । वीमाको पहुँच ७ प्रतिशतको हाराहारीमा थियो अहिले बढेर ४५ प्रतिशत निकट पुगेको छ । यति धेरै उपलब्धी कुनैपनि देशमा भएको छैन् होला । त्यसैले बीमा कम्पनीले आम मानिसको विश्वास जितेको छ । भुक्तानी दिनेदेखि अन्य कुुरामा कम्पनीहरु धेरै अगाडि बढिसकेको छन् । आज सामाजिक संञ्जालको जमाना छ, ग्राहकले सुविधा नपाउने बित्तिकै त्यसमा कुरा गरिहाल्छन । सामाजिक संजालमा गुनासो व्यक्त गर्छन र त्यो मिडियामा आउँछ ।


प्राधिकरणको प्रदेश कार्यलयहरु छन् । समस्या पर्ने वित्तिकै बुझ्न चाहने विभिन्न माध्यम छन् । व्यक्ति आफै पनि सुसूचित भइसकेको छ । त्यसैले पहिलेको जस्तो पोलिसी क्लेममा ढिला हुँदैन् । पाउने भए दिन्छौं, नभए यो कारणले पाइँदैन भन्छौ । अर्काे कुरा भनेको प्रतिस्पर्धाको जमाना छ । ढिला भयो भने प्रतिस्पर्धामा पछि परिन्छ र क्लेम दिनु भनेको मार्केटिडको एउटा उपकरण पनि हो । त्यसैले पनि सबैलाई क्लेम दिनुपर्छ भन्ने चेत छ । यो पनि अब विस्तारै परिवर्तनशील हँुदैछ । गुुनासो आउनु हामीलाई सुधार गर्ने मौका मिल्नु हो । अहिले ग्राहकको विश्वास धेरै बढेको देखिन्छ । किनभने यसमा दावी संख्या, व्यापारमा वृद्धि, ग्राहकमा वृद्धि सबैमा बढेको छ । कुनै क्षेत्रमा पनि त्यसरी बढेको छैन् । त्यसैले पनि मानिसमा बीमाप्रति विश्वास बढेको छ । कुनै मानिसका अपेक्षा धेरै हुन्छन् । त्यसलाई हामीले मिलाउनुपर्छ । त्यसलाई हामीले चुनौतीका रुपमा लिएका छौं ।

पौडेल,जीवन बीमक संघका अध्यक्ष हुन ।

प्रकाशित : १० श्रावण २०८१, बिहिबार १७:११ 25 July, 2024 5:11 pm

प्रतिक्रिया

तपाईंको प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुने छैन। प्रतिक्रिया स्वीकृत भएपछि देखिनेछ।