सहकारीलाई समस्याग्रस्त घोषणा गर्ने भन्दा पनि समस्या समाधानका लागि काम गर्नु पर्छ « Devoted for Economic Devlopment, आर्थिक विकासको लागि समर्पित
३ मंसिर २०८३, बिहिबारThursday, November 19, 2026

विचार

सहकारीलाई समस्याग्रस्त घोषणा गर्ने भन्दा पनि समस्या समाधानका लागि काम गर्नु पर्छ

यो समाचार सुन्नुहोस्अडियो तयार हुँदैछ, केही मिनेटपछि फेरि हेर्नुहोस्

सहकारीको समस्या समाधानका लागि सबैले पहल गर्नु पर्ने हुन्छ । जिम्मेवारी फरक हुन सक्ला तर जिम्मेवारी भने सबैको छ । कसैको बढी र कसैको कमहोला त्यति मात्रै फरक हो । समस्या समाधान गर्नका लागिकुनै निकाय र निश्चित क्षेत्रलाई जिम्मा दियौँ भने त्यो अपूर्ण हुन्छ । किनभने सहकारी क्षेत्रको समस्याको सर्जक पनि हामी नै हौँ र समस्या समाधान गर्ने पनिहामीले नै हो । यो गोष्ठिले हामीलाई समस्या समाधानको साझा प्रतिवद्धता व्यक्त गर्ने गरी प्रतिवेदन आउने विश्वास लिएको छु ।

मेरो आफ्नो विषय राख्नु भन्दा पहिले कार्यपत्रमाथि केही टिप्पणी राख्नु पर्ने देखिन्छ । यो कार्यपत्रनिकै राम्रो र उत्कृष्ट आएको छ । गोपि मैनालीले धेरै राम्रो प्रस्तुतिगर्नु भएको छ । टिप्पणी पनिउचित नै आयो । समयको अभाव र थोरै सुचनाको उपलब्धनभएर होला केहि अपूर्ण भने रह्यो । अपूर्ण सूचना आउँदा नकारात्मक सन्देश प्रवाह हुनसक्छ र सकारात्मक सुचना प्रवाह नहुन पनि सक्छ । त्यसैले स्पष्ट पार्नुपर्छ । एउटा कुनै सहकारी संस्थाको बारेमा मन्त्रालयले गलत निर्णय गर्यो त्यसलाई समाधानतर्फ लैजानुपर्छ भन्ने कुरा आफ्नो ठाउँमा ठिक हुन सक्छ ।

कुनै एउटा सहकारीको बारेमात्यो सहकारीले लगभग १५÷२० प्रतिशतबचत फिर्तागरिसकेको छ । अब बाँकीफिर्ता गर्ने सार्वजनिक प्रतिवद्धताव्यक्तगरेका छन् । उनीहरुले मन्त्रालयमापनि बचत फिर्ता गर्ने जानकारी दिएका छन् । मन्त्रालयर महाशाखामन्त्रीसचिवसबैसँग व्यापक छलफल भएर प्रत्येक महिनाप्रतिवेदन पेश गर्ने र त्यस प्रतिवेदनमा बचत फिर्ता नगरेको भएमासहकारीलाईजुनसुकै अवस्थामासमस्याग्रस्त घोषणा गर्न सक्ने गरी निर्णय गरिएको छ । अब एक महिनाबित्दै छ एक महिना पछि सबैले खादामालाल्याएर आउँनु होला । हामीले कामगरिरहेका छौँ । यसको प्रतिफलप्राप्तहुने छ ।

हामीले सहकारी खोल्दा स्थानीय समुदायको नेतृत्व गर्ने किसिममालागेका हौँ । स्थानीयपुँजी,सिप, साधन र प्राथमिकतालाई रोक्ने एउटा संस्थाको रुपमाहामीले सहकारीलाई बुझेका छौँ । आर्थिक, सामाजिक रुपान्तरणको एउटा दरिलो सयन्त्रसहकारी क्षेत्र हो । सहकारी अर्थतन्त्रको तेस्रो खम्बापनि हो । सरकारी क्षेत्र र अन्यवित्तीय क्षेत्र पुग्न सकेको छ भने यसको पहुँचहुन सक्ने तीन वटा सामथ्र्य छ । त्यसकारणले पनिहामीले सहकारीलाई तेस्रोखम्बाको रुपमास्वीकार गरेका हौँ ।

सहकारीको सात दशकसमय वितिसकेको छ । सहकारी अभियानको प्रयोगले हाम्रा सामाजिकसूचक सकारात्मकबन्दै गएका छन् । आर्थिक सूचकहरु पनि सकारात्मक हुने भएका छन् । उद्यमशिलता बढेको छ । रोजगारी बढेको छ । गरिबी निवारणमा योगदानपुगेको छ । बहुआयामिक गरिबीका सूचकहरु सकारात्मक बन्दै गएका छन् । यत्रो विषय क्षेत्र भएका सहकारीलाई अनुशासितबनाउनु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ । अहिले देखिएको समस्या पनि अनुशासनमा बस्न नसक्नुको कारणले भएको हो ।

सहकारीहरुलाई समाजमा पुग्नका लागि सरकारले निश्चित मापदण्ड तोकेको छ । जसले अर्थतन्त्रमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको कुरा सबैको सामू छर्लङ्ग छ । केहीमात्रामा देखिएका समस्या समाधानका लागि सबैले संवाद गर्नु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ । सुखीनेपाली समृद्ध नेपाल निर्माणमा सहकारीको भुमिका निकै महत्पूर्ण हुन सक्छ । त्यसका लागि पनि सहकारीहरु अनुशासनमा बस्नु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।

दिगो विकास लक्ष्य पुरा गर्न सहकारीले अझै बढी योगदानदिन सक्छ । आर्थिक रुपान्तरणमा सहकारीको ठूलो योगदानरहेको छ । देशको सकारात्मकताको बिचमा हामीले सहकारीलाई अगाडि बढाउनु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ । यसकालागि केही मात्रामा नियन्त्रणको पनिखाँचो रहेको छ । चुनौति सधै एक किसिमको रहँदैन । सयमअनुसार नयाँचुनौतिथपिदै जाने हुन्छ ।

पछिल्लो समय कोभिडको संक्रमणले विश्व अर्थतन्त्र नै आक्रान्त बनेको छ । विश्व अर्थतन्त्र आक्रान्त बनेसँगै त्यसको प्रभाव नेपालको अर्थतन्त्रमा पनि पर्ने कुरा स्वाभाविक नै भयो । अनि अर्थतन्त्रमा समस्या भए पछि सहकारीमा पनि समस्या आयो । कहिले काही लगानीका क्षेत्रहरु छनोट गर्नमा पनि सहकारीहरु चुकेका हुन कि भन्ने आभास भइरहेको छ । हामीले आवश्यक र चुनौतिको क्षेत्र पहिचान गर्न सकेनौँ त्यो पनिहाम्रो समस्या रहेको छ ।

बैंक तथा वित्तिय संस्थाले जे काम गरिरहेका थिएहाम्रो सहकारीले पनि त्यहि काम गर्न थाले । कानुनी व्यवस्था परिपालन गर्नु पर्ने हाम्रा दायित्व नै हो । सहकारीको सदस्यहरुले खर्च गर्ने जिम्मेवारी सञ्चालकलाई छाडिदिनु भयो । सञ्चालक बढ्नुपर्ने थियो तर बढेनन् । त्यहाँअलिकति समस्या आयो र सञ्चालकले बेला बखत बिना धितो ऋण बिना ब्याज ऋण लिने त्यसबाट घर जग्गा किन्ने फेरी त्यसलाई राखेर बैंकबाट ऋण लिने परिपाटी देखियो । जसबाट सहकारीहरु आफ्नो उद्देश्यबाट बिमुख भएको आभास हुन्छ ।

यसले गर्दा अहिले सम्म आइपुग्दा ति सहकारी संस्थाहरु मध्ये अधिकांश राम्रा सहकारी संस्थाहरुमा पनि यस्ता प्रश्नहरु उठेको अवस्था छ । जसले गलतकार्य गरेको छ त्यसमाथि शंका उठेको छ । हाम्रो आगामी दिनमा दायित्व भनेको गलत गर्नेहलाई कारबाही गर्ने र राम्रो गरेकाहरुलाई सहजीकरण गर्ने हुनु पर्छ । जसबाट राम्रो गर्नेलाई प्रोत्साहन मिल्छ भने नराम्रो गर्नेलाई पनि सजग बनाउँछ ।

संघीय प्रणाली हाम्रा सहकारी संस्थाहरु तल्लो तहमा थिए । श्रमसँग त लगभग एक डेढ सय मात्रै छन । प्रदेशसँग ६ हजारको हारहारीमा छन् । तर प्रदेश र स्थानीय तह ले अनुगमन गर्न सकेन । मन्त्रालयले यो विषयमा के चासो लिइरहेको छ । अहिले हामीसँग बचत फिर्ता होस् भन्ने अनुरोध धेरै आएको छ । १२ वटा मात्रै होइन अरु सहकारीलाई पनि समस्या ग्रस्तमा पठाउँन सक्ने थियौँ । तर समस्याग्रस्त घोषणा गर्दा बचतकर्ताको बचत फिर्ता हुँदैन रैछ । जुन कुरा त १२ वटा सहकारीको उदाहरणले देखाईसकेको छ । त्यसकारण समस्या ग्रस्त घोषणा गर्नु अघि मन्त्रालयमा विभागमा हामी छलफल गछौँ र बचत फिर्ता गराउने काम गछौँ ।

अहिले सम्म हामीले १ अर्ब ४४ करोड बचत फिर्ताको मागआएको थियो लगभग ५० करोड फिर्ता गरिसकेका छौँ । सञ्चालकहरुका सयौँ वटा भन्दा बढीचलअचल सम्पत्ति रोक्का गरिएको छौँ । एक हजार भन्दा बढि स्रेस्ता माग गरेर त्यसमा हामीले अनुसन्धान गरिरहेका छौँ । जुनजुन सहकारी संस्थाका सञ्चालक माथि प्रश्न उठेको छ उहाँहरुको पासपोर्ट,खाता रोक्का गरिएको छ । जसबाट उनीहरुलाई विदेश जानबाट रोक लगाइएको अवस्था छ ।
(रेग्मी भुमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयका सचिव हुन् । उनले आर्थिक मिडिया सञ्चालक संघ (इमान) ले आयोजना गरेको सहकारीमा संकट ः कारण र समाधान विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा राखेको मन्तव्यको सम्पादित अंश)

प्रकाशित : २९ फाल्गुन २०७९, सोमबार १०:३२ 13 March, 2023 10:32 am

प्रतिक्रिया

तपाईंको प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुने छैन। प्रतिक्रिया स्वीकृत भएपछि देखिनेछ।