नकारात्मक हल्लाको पछि नलाऔं, सहकारी बचाउनेतर्फ लागौं « Devoted for Economic Devlopment, आर्थिक विकासको लागि समर्पित
३ मंसिर २०८३, बिहिबारThursday, November 19, 2026

बिशेष

नकारात्मक हल्लाको पछि नलाऔं, सहकारी बचाउनेतर्फ लागौं

यो समाचार सुन्नुहोस्अडियो तयार हुँदैछ, केही मिनेटपछि फेरि हेर्नुहोस्

पछिल्लो समयमा सहकारीमा समस्या आउनको मुख्य कारण सहकारीहरु सुशासनमा बस्न नसक्नु हो । सहकारीले आफ्ना सुचकाङ्कहरुमा ध्यान दिन नसक्नु पनि समस्याको कारण बनिरहेको अवस्था छ । सहकारीले अनुशासन र आफ्ना सुचकाङ्कमा ध्यान दिने हो भने धेरै समस्याको समाधान आफंै हुन्छ ।

हामीले सहकारीमा समस्या आएको कुरा मात्रै गरेका छौँ । समाधानका विषयमा र आफूले गर्नुपर्ने विषयमा भने चर्चा भएको पाइँदैन । अर्कोतर्फ ठूलो लगानी र ठूलो सदस्य भएका कारण पनि समस्या आएको कुरा सुनिन्छ । यदि यो कुरा सही हो भने सानो संख्या र सानो कारोबार भएकाहरुमा त समस्या नआउनुपर्ने हो ।

अर्कोतर्फ ठूलो संख्यामा कारोबार भएकाहरुमा पनि राम्रो सुशासन कायम भएकाले यो समस्या आएको देखिदैन् । सानाहरुमा पनि यो समस्या देखिएको छ । यसबाट के बुझ्न सकिन्छ भने सहकारीले आफ्नो सुशासन बस्नुपर्ने र सुचकाङ्कहरुमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । साना र ठूलाको कुरा होइन यहाँ त सुशासन मुख्य कुरा हो । नियम अनुसार नै अघि बढेकाहरुमा समस्या देखिएको छैन ।

उदहारणका रुपमा हामीले छिमेकी मुलुक भारतलाई हेर्न सक्छौँ । त्यहाँ अहिले इन्फो भन्ने छ अनि अमुल भन्ने छ । नेपालमै पनि एकलाख साठी हजार सदस्य भएको र सोह्र अर्ब कारोबार गरेको सहकारी संस्था छ । त्यसमा समस्या आएको छैन । यसर्थ समस्या आएकाहरुमा सुशासनको कमी रहेको छ । सानाहरुलाई प्राथमिकता दिदै गर्दा ठूला सहकारीलाई पनि सँगै लैजानुपर्छ । आइसेले ग्लोबल थ्रि हन्ड्रेट भन्ने छ संसारका साना होइन ठुलो–ठुलो व्यावसाय गर्नेपनि सहकारी संस्था पनि छन ।
कम्पनीमा रहने र सहकारीमा रहनेले समस्या आयो भन्ने कुरा छ । कम्पनीको पैसा सहकारीमा र सहकारीको पैसा कम्पनीमा जानु भएन । सहकारीमा सञ्चालक भयो भने तलब पाइन्छ ? आम्दानी हुन्छ ? अधिकांश ९९ प्रतिशत सहकारीमा भएका सञ्चालक कुनै न कुनै कम्पनीमा छन् । जसले गर्दा सहकारीको पैसा कम्पनीमा र कम्पनीको पैसा सहकारिमा प्रयोग भइरहेको छ ।

हामीले देखेको कुरा सिभिल सहकारीको पैसा सिभिल कम्पनीमा प्रयोग भयो । अनि ओरिन्टलको पैसा उता प्रयोग भयो । सहकारीले कहाँ पैसा प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा सहकारी ऐनमा नै छैन । अर्को कुरा हामीले समस्यालाई ठ्याक्क कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा खास चर्चा नगरेको जस्तो लागेको छ । सहकारीले १० प्रतिशत तरलताको व्यवस्था गर्न सक्ने भन्ने छ । तर ११ प्रतिशतले रकम निकाल्न आएको समयमा कसरी सहकारीले पैसाको व्यवस्था गर्न सक्छ ? त्यो त सक्दैन । अहिले भएको कुरा त्यही हो । त्यसलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने हो त्यसतर्फ ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ ।

पछिल्लो समय बजारमा अफवाह फैलिएको छ । सहकारीले पैसा खायो रे, गयो रे, यो भयो रे, यहाँ भयो रे । हामी अहिले रेको पछि कुदिरहेका छौं । मिडियामा आइसकेपछि मेरो पैसा डुब्ने हो कि त । एक वर्षपछि परिपक्क हुने थियो भने पनि अहिले नै बचतकर्ता रकम निकाल्न आइरहेका छन् । बचतकर्ताहरु विभिन्न बहानामा आइरहेका छन् । यसलाई त सरोकारवाला निकायले बुझाउन सक्नुपर्ने हो ।

सहकारीमा रहेको पैसा डुब्दैन भन्ने विषयमा वचतकर्तालाई बुझाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । जबसम्म वचतकर्तालाई आफ्नो वचत सुरक्षित छ भन्ने विश्वास हुँदैन तबसम्म रकम झिक्न आउनेको लाइन कायम नै रहन्छ । हामी लाइसेन्स लिएर सञ्चालन भएको संस्था भएकाले निर्धक्कका साथ कारोबार गर्नुहोस् भनेर सरकारले नै वचतकर्तालाई बुझाउनु पर्ने देखिन्छ । सहकारीका विषयमा आइरहेका गलत कुरालाई निरुत्साहित गर्नका लागि सरोकारवालाहरुले काम गर्न आवश्यक छ ।

विभिन्न अन्तरक्रिया र महासंघका तर्फबाट यो कुरालाई बुझाउने काम भइरहेको भए पनि पत्याउने वातावरण बनेको छैन । अर्कोतर्फ सहकारी ऐनमा कसैले पैसा तिरेन भने उ बेपत्ता भयो भने रोक्का गर्न पाउने छ भन्ने थियो अहिले त्यो हट्यो । अहिले जो ऋणी पैसा तिर्न खोजेको छैन फलानो सहकारी बन्द हुन लागेको छ हल्ला फैलाउने काम भइरहेको छ । त्यस्तो हल्ला फैलाउनेहरुलाई के गर्ने ? त्यस्तो हल्ला फैलाउनेहरुलाई सरकारले पत्र लेखेर नै तीनपुस्ते सार्वजनिक गरेर बैंक खाता तथा जग्गा रोक्का गरिदिनुपर्यो ।

सरकारले नै यस्तो गरेको खण्डमा समस्या समाधानका लागि केही सहज बन्न सक्छ । हामीलाई सहकारी विभागले वा राष्ट्र बैंकले पनि अनुगमन गर्छ । हामी ग्यारेन्टी दिन्छौँ । हाम्रो तीन अर्बको शेयर पुँजी र तीन अर्बको कोष छ । सहकारीले दुई अर्ब छुट्याएर राखेका छौँ । सरकारले त्यसमा १० अर्ब दियो भने हामी ग्योरेन्टी लिन्छौँ ।

वातावरण सिर्जना गर्ने काम हाम्रो हो हामी गर्छौं । विभिन्न कोषमा पैसा छ । अनि अर्को भनेको सहकारी ऐनमा भएको कुराहरु कार्यान्वयन गर्नुप¥यो । सहकारीको सुचना केद्रको कुरा भयो । रजिस्ट्रर गर्न समस्या भयो भने तुरुन्त नियामावली परिवर्तत गरे भइहाल्छ नि । यसमा त्यति ठूलो टाउको दुखाउनु पर्ने कुरा केही पनि छैन । सहकारीको सुचना केद्र व्यवस्था गर्नुपर्यो, कर्जा असुली न्याधिकरणको व्यवस्था गर्नुपर्यो, त्यहाँ कोषको व्यवस्था छ । यी काम अहिले तत्कालै गर्न सकिने कुरा भए । त्यो गर्न के उहाँहरुलाई पैसा तिर्नुपर्छ । हप्तामा दुई पटक मन्त्रिपरिषद्को बैठक बसिरहेको छ । त्यहाँबाट नियामावली परिवर्तन गरे भैहाल्छ त ।

बैंक वित्तीय संस्थाले र ब्याजदर अहिले १७÷१८ प्रतिशत दिन्छ । सहकारीले ६ प्रतिशत दिन्छ १० प्रतिशत औषतमा आउनुप¥यो । तुरुन्त पुरानाहरुको नविकरण गरेर अझ स्वाचालित बताउने निर्णय गर्नुप¥यो । यसलाई निर्णय गरेर तुरुन्तै अगाडि बढाएको खै ? यो कार्य त सरकारको होला नि ।

वचतकर्ताहरु पनि हल्लाको पछि लाग्नु भएन । वचतकर्ताहरु पनि गयो रे, खायो रे कारबाही हुदैछ भनेर हल्लाको पछि लागेको देखिन्छ । महासंघले के गर्नुपर्ने हो त्यो गर्छ । गलत गरेकाहरुलाई कारबाही गर्नका लागि सिफारिस गर्नुपर्ने हो भने पनि हामी गछौँ । पहिला बचाऔँ त्यस पछि सुशासनमा लैजाने कुरा गरौँला ।

त्यस्तै मिडियाका साथीहरुले पनि नकारात्मक कुराभन्दा पनि सहकारीलाई बचाउने कुरामा नै जोड दिनुप¥यो । सबै जिम्मेवार व्यक्तिहरु सहकारीलाई बचाउनेतर्फ लाग्नुपर्छ । सम्पत्ति सुद्धिकरण ऐन छ । कतै पनि हामीले सम्पत्ति शुद्धिकरण ऐन मान्न हुँदैन भनेका छैनौ । कसले मान्दैन भने पनि हामी कारबाही गर्न तयार छौँ । अनि त्यो सँग जोडेर २५ लाखको प्रस्ताव आयो त्यो सँग किन जोड्नुपर्यो ? राष्ट्र बैंकले ५० करोडभन्दा बढीको कारोबार भएको सहकारीलाई अनुगमन गर्ने भएपछि त्यो किन जोड्ने ?


अहिले सर्वदलीय चारवटै पार्टी नेपाली काग्रेंस, एमाले, माओवादी र समाजवादीले संसदमा प्रस्ताव दर्ता गराएका छन् । त्यो २५ लाखको सिमा कुनैपनि हालतमा हट्नुपर्छ हटेन भने हामी विकल्प खोज्न तयार हुन्छौँ ।

(उप्रेती राष्ट्रिय सहकारी बैंकका अध्यक्ष हुन् । उप्रेतीले आर्थिक मिडिया सञ्चालक संघ (इमान) ले आयोजना गरेको सहकारी संकट ः कारण र समाधान विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा राखेको मन्तव्यको सम्पादित अंश)

प्रकाशित : २४ फाल्गुन २०७९, बुधबार १६:५१ 8 March, 2023 4:51 pm

प्रतिक्रिया

तपाईंको प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुने छैन। प्रतिक्रिया स्वीकृत भएपछि देखिनेछ।